تبلیغات
Architecturalschool مدرسه معماری - سه گونه چرخ آبی که کار آسیاب های آبی را انجام می داده از زمان باستان در ایران

سه گونه چرخ آبی که کار آسیاب های آبی را انجام می داده از زمان باستان در ایران

تاریخ:سه شنبه 18 آبان 1389-10:38 ق.ظ | نویسنده :مهندس مرجان پهلوانی

 سه  گونه  چرخ آبی که کار آسیاب های آبی را انجام می داده از زمان باستان در ایران روا  بوده  است :  نخست آسیاب نورس که بزبان

فارسی آسیاب  تنوره یا آسیاب  پره  خوانده  می شود .

 دیگری آسیاب ویترویان  که در زبان فارسی آسیاب  چرخی نام  گرفته است و سومی  آسیاب شناور

1-       تنوره

2-       ویترویان

3-      شناور

 اسیاب نورس  محوری عمودی و تعدای پره قاشقی شکل دارد . با انکه بر خی  پدید  آوردن آنرا به یونانیان نسبت می د هند ولی نخستین باری

که از ساختن آن یادی بمیان آمده بنا به گفته استرابو در زمان مهرداد پادشاه اشکانی ( 60 م )  است که برای کاخ  او در آسیای کوچک ساخته

اند .

اسیاب تنورهای نورس

 این چرخ در سده های سوم یا چهارم پس از میلاد به چین  رسید و کمان می رود که این انتقال یا از سوی ایرانیان ، یا از سوی .  و یونانیان

در با کتریا صورت  گرفته بلشد.

 نام فارسی آسیاب نورس که اسیاب تنوره یا آسیاب پره است  هر دو از  چگونگی  کار کرد اجزا این گونه چرخ آبی گرفته شده است از  دیدگاه

ساختمانی این آسیاب از تونلی ایستاده  درست شده است که آبرا  از سطح بالتر به پایین   می رسانده و تنوره نام دارد .

آبی  که از  مجرای پایینی این تونل  پایینی این تونل خارج  می شود به رویه پر ه های چرخ با محور عمودی بر خورد می نماید و آنرا به

گردش در می آورد.

 گردش محور فولادی باعث می شود که یکی از دو سنگ آسیاب بچر خد .

 سنگهای نر و ماده اسیاب در بالای محور قرار  گرفته اند.

 گندم از بالا بر روی سنگها می ریزد و بعلت گردش نسبی سنگها  بین آنها قرار می گیرد و خرد می شود .

آسیابهای تنورهای دارای اجزاء کنترل کننده حر کت و فرمان  جریان آب نیز می باشند.

 گونه دیگر ، آسیاب آبی ویترینان  است که دارای محور افقی است و اختراع آن به رومیان در سده نخست پیش از میلاد نسبت داده  می شود .

چنانکه پیداست ، شناسایی آن در هندوستان در سده چهارم پس از میلاد توسط یک ایرانی  بنام میترودروس انجام  گرفته است .

 نوع سوم اسیاب آبی ،  چرخ شناور نام دارد و چنین پیدا است که در سده  دهم پس از میلاد بتعداد زیادی ساخته  می شده است . بنا  به گفته

مقدسی این آسیاب در رودخانه های بزرگ میانرودان ،  خراسان و خوزستان قرار  داشته و بوسیله پره های بزرگ و پاروئی دوران می کرده

است.

 بنا به گفته پروکوپیوس ، این چرخ ها در آغاز توسط یکی از ژنرال های رومی در 547 میلادی ساخته شده است .

 در دوران اسلامی در ردخانه ها و همراه با شبکه  های ابیاری و سد بند ی ها  چرخ  های آبی بسیاری نیز ساخته و بکار می رفته  است.

 از جمله به سیستم آب شوشتر در دوره اسلامی سدی بنام پولیتی اضافه شده بود ، که در آن بهره وری بسیار از چرخ های آبی می شدهاست  گفته شده که پل سدی بولیتی که بر روی آب گر گر قرار داشته است برای همین منظور ایجاد شده بوده است .

 چر خ های آبی معمولا در تونل هائیکه در دو طرف کانال در سنگ حفر می گشته قرار می گرفته است.

ساختن سد باین منظور بوده که فشار لازم آب بر روی چر خ ها را تامین کند .

 این ، یکی از کهن ترین سیستم تامین نیروی آبی در جهان است که در ایران ابداع گشته است .

 مثال دیگر  از این نوع سیستم سد پلی است که در دزفول ساخته شده بوده و بچرخی آبی ، که بنوبه خود  با مکانیسمی می توانست آبرا به

بلندی 50 ال( پیرامون 30 ) بالا برد ،  چنا نکه باین آب به همه خانه های شهر آبرسانی می شده است .

 از بندی که در اهواز ساخته شده بود نیز برای  چر خاندن چر خ های ابی  استفاده می شده است .

 

 در این باره مقدسی ( سده سوم هجری)  می گوید که نهر هایی از بالا دست سد در بالا ترین  قسمت شهر جدا شده و دوباره در  جایی بنام

کارشنان برودخانه می پیوندد.

 از روی این کانال های  کشتی ها می توانند به بصره گذر کنند ، و در روی آب  آسیا های شگفت آوری قرار  گرفته است .

 چنانکه مقدسی می گوید در نزدیکی بند امیر در فارس نیز حدود 10 چرخ آبی بر روی رودخانه کر  کار  گذاشته بودهاند .

 مقدسی در این باره می گوید :

 (( عضد الدوله ف بر روی رودخانه ای که میان شیراز و استخر هست با دیواری بلند بندی بسته که زیر سازی آن از سرب می باشد . آب پشت

این سد بالا آمده دریاچه ساخته است.

 در دو سوی آن همانند آنچه در خوزستان گفتم ده دولاب نهاده شده که زیر هر دولاب آسیابی سوار شده است .))

 چرخ های آبی در گذشته نوعی آسیاب بوده که با نیروی آب دوران می نموده ، و از نیروی چر حش این آسیاب ها برای بالا بردن آب ، خرد

  کردن نیشکر و گاهی نیز غلات مانند ذرت سود  می بردند .

چرخ های آبی افزون بر محلهای نامبرده ، بصورت تاسیسات بر روی رودخانه های کارون و دز و نیز در

 امتداد کنال های ابیاری و سیستم آبرسانی بند قیر ساخته شده بوده و تا زمان های دراز از آنها بهره می

برده اند




داغ کن - کلوب دات کام




Admin Logo
themebox Logo