تبلیغات
Architecturalschool مدرسه معماری - رقص های ایینی و نمایشی 5

رقص های ایینی و نمایشی 5

تاریخ:جمعه 14 آبان 1389-08:54 ب.ظ | نویسنده :مهندس مرجان پهلوانی

اخیراً (1954م.) در بلوك ارسنجان فارس ضمن گمانه زنیها، ازتل تیموران، ظروف گلی منقوش مربوط به فاصله سالهای 1400 و 1200 پیش از میلاد كشف گردیده است كه از آن میان نقوش دو ظرف سفالین سالم، از نظر موضوع این مقاله شایسته دقت است.

در دور دهانه و قسمت بدنه ظرف خمره‌یی شكل كه –به وسیله خطوط متوازی متعدد و نقشهای دیگر تزیین شده است- در داخل بعضی از خطوط متوازی، جابجا مجالسی از یك گونه رقص سه نفری نقاشی و تكرار شده كه از حیث طرز قرار گرفتن دستها و بازوان و چگونگی اجرای رقص عیناً شبیه رقص «كاسوها» (شماره 20 و 21) است (ش 24

 


شکل 24

مزیتی كه نقش این ظرف سفالین بر دیگر نقوش دارد در این است كه در اینجا بر خلاف سایررقصها كه درتشكیل حلقه با صف و ردیف آنها، تعداد بیشتری شركت می‌جستند –فقط سه نفر به طور مستقل به رقص و پایكوبی برخاسته‌اند و این موضوع گذشته از این كه از خود نقش پیداست، از حركت دست نفرات طرفین نیز كاملاً مشهود است زیرا شكستن بازو از آرنج وبالا نگاه داشتن ساعد،دردوسمت صف رقص،نشانه تكمیل آن است.

نظیر و همزمان این ظرف است، ظرف سفالین دیگری از همان محل كه در دو جا در حاشیه یا لبه بیرونی پشت آن، نقش رقص دو نفر با همین اسلوب نشان داده شده است، ولی در این ظرف، نقاش، به علت تلاقی سر رقص‌كنندگان با دوایر و خطوط متوازی پشت ظرف، از ترسیم كله آنان،‌ خودداری كرده و با استیلیزه و ساده كردن تصویرها، جنبه تزئینی مطلق به آنها داده است (ش 25).

 


شکل 25

از مطالعه در نقوش این دو ظرف تل تیموران فارس، چنین به دست می‌آید كه علاوه بر رقصهای «دسته‌بند» و انفرادی كه قبلاً بر شمردیم، انواع دیگری از رقص در ایران وجود داشته است كه در آن افراد، دو به دو و سه به سه، بازو در بازوی همدیگر انداخته به پایكوبی می‌پرداخته‌اند و نیز به گواهی نقوش همین ظروف، تعداد صف‌های رقص‌های سه نفری و دو نفری در یك مجلس، متعدد بوده است، و در این رقص‌ها –گرچه از نقوش مزبور كاملاً معلوم نیست- شاید در هر صف سه نفری یك مرد و دو زن یا دو مرد و یك زن و در رقص دو نفری، یك مرد و یك زن یا هر دو از یك جنس به رقص می‌پرداخته‌اند.

كاملاً معلوم نیست- شاید در هر صف سه نفری یك مرد و دو زن یا دو مرد و یك زن و در رقص دو نفری، یك مرد و یك زن یا هر دو از یك جنس به رقص می‌پرداخته‌اند.


در لرستان از هزاره یكم پیش از میلاد سرپرچم مفرغی مشبكی به دست آمده كه اینك جزو مجموعه پروفسور زاره در موزه لوور محفوظ است (ش 26). در داخل دایره این سرپرچم، رقص دست به دست چهارنفر با تركیب‌بندی بدیع و ماهرانه‌یی نشان داده شده است. باز در پایه همان سرپرچم كه محل گذرانیدن نیزه با چوب پرچم بوده مجسمه دو انسان از پهلو در حال رقص دست به دست نمایش داده شده است (ش 27).

 

شکل 26- سر پرچم مفرغی از لرستان

خوشبختانه از این نمونه حركات پاها و دستها را به خوبی می‌توان استنباط نمود، به این معنی كه پیداست اجراكنندگان رقص یكی از پاها را از زمین بلند و در پشت سر از زانو خم كرده و در جای دیگری می‌گذاشتند و سپس با پای دیگر همین عمل را تكرار می‌كردند تا كم‌كم حلقه رقص به دور خود چرخیده، جای رقصندگان عوض می‌شده است.

این قطعه كه یكی از مدارك ذیقیمت درباره رقص می‌باشد، معلوم می‌دارد كه در میان اقوام قدیم رقص تا چه اندازه مهم و مورد توجه بوده است كه موضوع آن را در سرپرچمهای خود نیز نقش بسته به نمایش می‌گذاشته‌اند.

 


شکل 27- پایه سرپرچم مفرغی لرستان

انسان‌های روزگاران كهن –همانطور كه خودشان در روی زمین می‌رقصیدند- معتقد بودند كه خدایان نیز در آسمان، و یا در زیر زمین، به رقص می‌پردازند و برخی از این اقوام اعتقاد داشته‌اند كه رقص اصولاً از اعمال خدایان است كه بشر به تقلید آنها، همان اعمال و حركات را در روی زمین، تكرار می‌نماید و این عقیده را یك قطعه سرپرچم برنزی دیگری كه آن هم در لرستان به دست آمده و از سده هفتم پیش از میلاد و جزو مجموعه آقای ج.ل.وینتروپ است به ثبوت می‌رساند (ش28)





داغ کن - کلوب دات کام




Admin Logo
themebox Logo