تبلیغات
Architecturalschool مدرسه معماری - اسیاب بادی ( اختراع ایرانیان )

اسیاب بادی ( اختراع ایرانیان )

تاریخ:سه شنبه 18 آبان 1389-07:59 ق.ظ | نویسنده :مهندس مرجان پهلوانی

اسیاب بادی سیستان


ماشینهای بادی

 آسیاب های بادی

 بنا به نظر بیشتر تاریخ نویسان ، تکنولوژی پیدایی آسیاب  های بادی از بخش هی شرقی ایران  یعنی خراسان و سیستان سرچشمه  گرفته و در این بخش ها همواره باد های دائمی بنام 120 روزه می وزد  نخستین ماخذی که در اسیاب بادی یاد شده است یک کتاب قدیمی هندی بنام آرتاساس ترای کانتیلیا در 1400 پیش از میلاد است  که در ان  به بالا بردن  اب نیز اشاره شده است.

 گرچه اسیاب های بادی بعنوان منبع نیرو در تمدن یونان و روم نا شناخته بود ،  ولی هرون اسکندریه ( 260 پیش از میلاد )  شرحی  از ابزار کوچکی که در ان از فشار هوا برای ارگ  استفاده تواند شد داده است و چنانکه پیداست هر گز نیز این وسیله ساخته نشد.

 گزارش های نخستین  پس از اسلام شرح ها و مدرک های مشخص تری دربارهی آسیابهای  بادی واقعی که برای خرد کردن دانه ها و بالا بردن اب  بکار می رفته بدست  می دهند .

 مسعودی ( سده چهارم هجری )  در مروج الذهب داستانی  از یک صنعت کار ایرانی که گویا سازنده آسیابهای بادی نیز بوده بدینگونه نقل می کند :

 (( عمر اجازه نمی دهد هیچکس از عجمان وارد مدینه شود مغیره بن شعبه  بدو نوشت : (( من غلامی دارم که نقاش و نجار و آهنگر است،  برای مردم مدینه سودمند است اگر مناسب دانستی  اجازه بده او را بمدینه بفرستم .)) و عمر اجازه دادو مغیره روزی دو درهم از او  می گرفت و وی ابولولو ( فیروز )  نام داشت و مجوسی و از اهل نهاوند بود و مدتی در مدینه ببود انگاه پیش عمر آمد و از سنگینی باجی که بمغیره می داد شکایت کرد (( چه کار هائی می دانی )) گفت  (( نقاشی و نجاری و آهنگری ))  عمر گفت (( باجی کهمی دهی در مقابل کار هائی کهمی دانی زیاد نیست )) و او قر قر  کنان برفت یک روز دیگر از جائی که عمر نشسته بود می گذشت عمر بدو گفت :  (( شنیده ام  گفتهای اگر بخواهم اسیائی می سازم که با باد بگردد)) ابو لولو گفت  (( اسیائی برا تو بسازم که مردم از آن گفتگو کنند)) و چون برفت عمر گفت (( این برده مرا تهدید کرد )) .   داستان مسعودی در اینجا به پایان می رسد ، داستانی که ضمنا  روشن  کننده نکان جالب نیز هست ! ابو لولو اسیائی را که عمر در ذهنش  تصور کرده بود ساخت ، یعنی عمر  را کشت .

 مسعودی همچنین در مورد سر زمین های اسیاب بادی شرح بیشتری می دهد و می گوید:  (( سیستان دیار باد و ریگ است و همان شهر است که گویندباد انجا آسیا ها را می گرداند و آبرا  از چاه کشیده باغها را سیراب کند و در همه دنیا شهری نیست که بیشتر از انجا از باد سود برد و خدا داناتر است )) .

 یکی از همزمنان جغرافی دان او بنام استخری ( حدود 951م / 430 ه )  این موضوع را تائید می کند .

 او می گوید : (( در انجا بادهای قوی می وزد بطوریکه  به ان سبب چر خهائی که باد می چر خند  ساخته شده است ))

قزوینی جغرافی دان سنه های بعد،  در شرح خود درباره سیستان می نویسد.

 (( در آنجا هر گز باد  آرام نمی گیرد و با توجه  به  آن اسیابهائی ساخته شده است که تمام خرد کردن ذرت با آن چرخ ها انجام می  گیرد .

آنجا سر زمین گرمی است و رخ هائی دارد که با باد کار می کند )). دمشقی  جغرافی دان سوریه ای نحوه  ساختن آسیاب های بادی را همراه با شکلی شرح می دهد

اسیاب بادی سیستان




اسیاب بادی  دمشقی

(( وقتی می خواهی  اسیابهائی را که با باد می گردد ،  بسازند ( در سیستان )  چنین عمل می کنند :  ساختمان بلندی مانند مناره می سازند و یا اینکه قله یک کوه بلند یل تپه و یا برج قصری را در نظر  می گیرند .

آنها ساختمانی را روی ساختمان دیگری می سازند ساختمان بالائی آسیاب را در بر دارد که می چرخد و خرد می کند .

 در ساختمان پائین چرخی ( دولاب )  به با دیوار محصور شده می چرخد.

 وقتی که چرخ پائینی  می چرخد اسیاب بالائی نیز  می چرخد .

هر چقدر باد  بوزد  آسیابها می چرخند.  گر چه فقط یکی از سنگ ها حرکت می کند . وقتی که هر دو ساختمان با تمام  رسد بنحوی که در شکل نشانداده شده انها چهار ( مارما) در دیوار ها ایجاد می کنند ولی تفاوت انها با شکافهای معمولی اینست که در آنها  بر عکس شکافهای معمولی قسمت پهن رو به بیرون در قسمت باریک شکاف رو به تو است . اینها کانال هایی است برای هوا بقسمی که هوا با  فشار مانند دم اهنگری بداخل نفوذ می کند .

 قسمت پهن شکاف در ورودی و قسمت باریک ان  رو بداخل است . بطوریکه شکاف برای ورود باد ، از هر جهت که بوزد مناسب است ( بنابراین چهار شکاف در ساختمان  تعبیه می شود ) اگر باد از ورودی که برای این ساختمان جا سازی شده وارد آن شود راه خودش را بمثابه بافندگانی که یک نخ را روی نخ دیگر می بندد پیدا می کند .

 این ماشین دوازده پره دارد که می توان تعداد آنها را به  شش تا کم کرد .

روی اینها بافته چم ( بافتهای از نی بوریا ست )  مانند پوشش  چراغ فانوسی میخ شده و تنها در این مورد بافته چم روی پره های مختلف تقسیم شده است .

 این بافته گودی دارد که هوا  آنرا پر می کند و پره را جلو می راند سپس هوا پره بعدی را پر می گند و آنرا فشار می دهد و بعد سومی را با حرکت پره ها محور فولادی می چرخد و چر خش آن  سنگ آسیاب را حرکت می دهد و ذرت را خرد می کند . این آسیابها در قصر های بلند و در مناطقی که آب  ندارد ولی  وزش باد شدید دارند خواستار دارد .))

 آسیابهای بادی با محور قائم یعنی آسیاب  بادی  ایرانی در زمان مغولان در قرن سیزدهم  میلادی به چین رسید.

 آسیابهای بادی با محور قائم  در جهان اسلام نیز گسترش یافت و در مصر  بعنوان یکی از منابع اصلی نیرو برای خرد کردن نیشکر بکار رفت .

 در سده یازدهم میلادی نیز آسیابهای بادی بجزائر دریای اژه  اسپانیا و پرتغال رسیده بود ، ولی در آنجا محور اسیاب را بجای اینکه عمودی بسازند با تمایل افقی 30  درجه می ساختند .

با این تفاوت و با نظر که بر خی گویند : (( این خود دلیلی برای اختراع جداگانه آسیاب در آن سر زمین است .)) ، نمی توان این نظریه  را پذیرفت زیرا از همان راه اختراعات دیگری را در آن  زمانها به غرب رسیده بود و اختراع اسیاب بادی نمی توانسته بطور جداگانه در آن  ناحیه نیز انجام گرفته باشد،  چه ،  تفاوت اساسی دو فرم بسیار ناچیز است.

 نخستین  یادی که از آسیاب بادی در اروپا شمالی  شده در فرانسه و در سنه  1105 میلادی است .

 در سال 1180  میلادی نیز  یادی از اسیاب بادی نرماندی  شده است .

  آسیتبهای بادی در ایران امروزی تا حدی در سیستان معمول بوده  است،  از شرح الدمشقی در مورد اسیابهای بادی در سیستان چنین بر می آید که بین  آنها و آسیابهای امروزی تفاوتی وجود داشته است.

 تفاوت در این  است که آسیابهای باستانی سنگهای اسیاب در بالای چرخ  بادی ( پره ا )  جای  داشته  است ،  در حالیکه  در آسیابهای امروزی اسیاخانه در زیر  پره های اسیاب  جای دارد .

 

اسیاب بادی سیستان


مقطع یک اسیاب بادی در سیستان
اسیاب بادی سیستان




داغ کن - کلوب دات کام




Admin Logo
themebox Logo